सुनील कर्णिक: साहित्यिक सृष्टीतील 'माणूस' घडवणारा 'नेपथ्यकार'

सुनील कर्णिक: साहित्यिक सृष्टीतील 'माणूस' घडवणारा 'नेपथ्यकार'

File:Screenshot 20251031 124755 Google.jpg

ठाण्यातील ज्येष्ठ-श्रेष्ठ साहित्यिक आणि प्रकाशन क्षेत्रातील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे सुनील कर्णिक. त्यांनी मराठी साहित्य सृष्टीत स्वतःचा असा एक वेगळा ठसा उमटवला आहे. विशेष म्हणजे लेखणी आणि प्रकाशन संस्था हाती असूनही त्यांनी स्वतः अत्यल्प लिहिणे पसंत केले. पण, नवोदितांना आणि प्रतिथयश लेखकांना घडवण्यात, त्यांना प्रोत्साहन देण्यात, दिशा देण्यात त्यांचे योगदान खूप मोठे आहे.

जीवनपट आणि साहित्य सृष्टीतील प्रवास

सुनील कर्णिक यांचा प्रवास हा एका 'माणूस' घडवणाऱ्या नेपथ्यकाराचा आहे. त्यांनी ग्रंथव्यवहारातील अनेक आघाड्यांवर काम केले. ते केवळ संपादक, मुद्रितशोधक किंवा मुद्रण व्यवस्थापक नव्हते, तर प्रसंगी पुस्तकांचे गठ्ठे उचलून ठेवण्यापर्यंतची कामेही त्यांनी केली आहेत. उच्चशिक्षित आणि सांस्कृतिक पार्श्वभूमी असूनही त्यांनी ग्रंथव्यवहारातील प्रत्येक काम जबाबदारीने व निष्ठेने केले.

प्रकाशन संस्था

* प्रकाशन संस्था हाती असतानाही त्यांनी स्वतः लिहिण्यापेक्षा लेखक, साहित्यिक घडवणे याला प्राधान्य दिले.

* नवोदित लेखकांना चालना देणे, त्यांना योग्य विषय सुचवणे आणि प्रोत्साहन देणे हे त्यांचे वैशिष्ट्य. अनेक प्रतिथयश लेखक, नाटककार, पत्रकार आणि चित्रपटकर्ते आजही त्यांचे नाव आदराने घेतात.

* त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे अनेक प्रकाशने आणि लेखक साहित्य सृष्टीत स्थिरावले आहेत.

लेखन आणि प्रकाशन:

* दीर्घकाळ साहित्य आणि पत्रकारिता क्षेत्रात काम करूनही त्यांचे पहिले पुस्तक २००० साली प्रकाशित झाले - 'न छापण्याजोग्या गोष्टी'. या पुस्तकाची दुसरी आवृत्तीही नंतर प्रकाशित झाली.

* २०१८ मध्ये डिंपल पब्लिकेशन्सतर्फे त्यांची एकूण सहा पुस्तके प्रकाशित झाली, ज्यात 'न छापण्याजोग्या गोष्टी'ची दुसरी आवृत्ती आणि अन्य पाच पुस्तकांचा समावेश होता:

  * 'महानगर'चे दिवस
  * सोनं आणि माती : म्हणजे गुणवंतांच्या गोष्टी
  * मलिक अंबर, माहितीचा कचरा आणि नेमाडे
  * महाराष्ट्रातील साहित्यिक संस्थानं
  * म्हाताऱ्या बायका काय कामाच्या

त्यांचे हे सर्व लेखन पूर्वी विविध नियतकालिकांमध्ये, दिवाळी अंकांत, वृत्तपत्रांमध्ये प्रसिद्ध झाले होते. त्यांचे लेखन कथा/कविता/कादंबरी अशा मुख्य साहित्य प्रकारातले नसून, ते महाराष्ट्राच्या साहित्य-सांस्कृतिक जगाचा एक अस्ताव्यस्त दस्ताऐवज आहे.

सडेतोड, फटकळ शैली आणि 'न सांगण्यासारख्या गोष्टी'

सुनील कर्णिक यांची ओळख त्यांच्या सडेतोड, परखड आणि फटकळ बोलण्यामुळे आहे. भीड न बाळगता स्पष्ट बोलण्याची त्यांची सवय त्यांच्या लेखनातही उतरली आहे.

* गाजलेले पुस्तक - न छापण्याजोग्या गोष्टी:

  * त्यांच्या याच स्पष्टवक्तेपणाची प्रचिती या पुस्तकात येते.
  * या पुस्तकात त्यांनी त्यांच्या संपर्कात आलेल्या अनेक लहान-मोठ्या साहित्यिक, प्रकाशक व्यक्तींवर अत्यंत भीड न बाळगता टिप्पणी केली आहे.
  * हे लेखन म्हणजे मराठी साहित्य आणि ग्रंथव्यवहारातील अनेक व्यक्ती आणि घटनांचे खोचक निरीक्षण आहे.
  * ते 'कचरावेचक' या भूमिकेतून साहित्य क्षेत्रातील दुर्लक्षित, टाकून दिलेले विषय, लेखक, प्रकाशक आणि वाचक वेचून वाचकांसमोर ठेवतात.

वैशिष्ट्य - निर्मितीच्या पाठीमागची प्रेरणा

कर्णिक यांचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी स्वतःच्या लेखनापेक्षा इतरांना घडवण्याला प्राधान्य दिले. लेखक, संपादक, प्रकाशक आणि वितरक अशा अनेक भूमिका त्यांनी प्रभावीपणे पार पाडल्या. मराठी साहित्य क्षेत्रातील ते एक मानाचे नाव म्हणून ओळखले जातात. त्यांचे योगदान 'मितभाषी पण साक्षेपी संपादक' असे मानले जाते, जे मोजक्या शब्दांत खूप काही सांगून जातात. त्यांनी लेखकांना व्यासपीठ मिळवून दिले आणि त्यांच्या प्रतिभेला योग्य दिशा दिली. म्हणूनच त्यांना साहित्यिक सृष्टीतील 'माणूस' घडवणारा 'नेपथ्यकार' म्हणणे योग्य ठरेल.

सुनील कर्णिक यांच्यावर एकच वाक्यात या ठिकाणी व्यक्त व्हा.

• सुनील कर्णिकांबद्दल 'सु-नी-ल' या तीन अक्षरांचा विस्तार करून असे म्हणता येईल की, 'सुरेखरीत्या, नीट नि लक्षपूर्वक समाज घडवणारे कर्णिक !' - एम. विमल मोहन