सदाशिव कुलकर्णी: स्वप्न ठाण्याच्या कला-रचनेचे

File:Screenshot 20251203 063901 Chrome.jpg

सदाशिव कुलकर्णी: स्वप्न ठाण्याच्या कला-रचनेचे

​ठाणे शहर हे केवळ तलावांचे शहर नाही, तर ते एक सांस्कृतिक आणि कलात्मक वारसा जपणारे शहर आहे. या शहराच्या कलाविश्वाला समृद्ध करण्यात अनेक दिग्गजांचा हातभार लागला आहे. यातीलच एक अग्रगण्य नाव म्हणजे श्री. सदाशिव कुलकर्णी. एक संवेदनशील चित्रकार, कसलेले शिल्पकार आणि हजारो विद्यार्थ्यांना कलेची दृष्टी देणारे आदर्श शिक्षक म्हणून त्यांची ओळख आहे. वारली चित्रकला समाजात आदराने 'मास्टर जी' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या सदाशिव कुलकर्णी यांचा प्रवास अत्यंत प्रेरणादायी आहे.

​==शैक्षणिक पार्श्वभूमी आणि जे.जे.चा वारसा==

​सदाशिव कुलकर्णी यांची कलात्मक जडणघडण भारतातील सर्वात प्रतिष्ठित अशा 'सर जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट, मुंबई' येथे झाली. जे.जे. स्कूल ऑफ आर्टमधून शिक्षण घेणे हे कोणत्याही कलाकारासाठी एक स्वप्न असते. तिथे मिळणारे तांत्रिक ज्ञान आणि कलेकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन कुलकर्णी यांनी आत्मसात केला. त्यांच्या चित्रांमध्ये आणि शिल्पांमध्ये जे.जे. स्कूलच्या शिस्तीची आणि अभिजात कलेची छाप स्पष्टपणे दिसून येते.

​==सिंघानिया स्कूल आणि ३३ वर्षांची अध्यापन तपश्चर्या==

​केवळ स्वत: चित्र काढणे यावर न थांबता, पुढच्या पिढीमध्ये कलेची आवड निर्माण करण्याचे महत्त्वाचे कार्य त्यांनी केले. ठाण्यातील नामांकित 'श्रीमती सुलोचनादेवी सिंघानिया स्कूल' मध्ये त्यांनी 'कला आणि हस्तकला विभाग प्रमुख' (HOD - Art and Craft) म्हणून तब्बल २६ वर्षे सेवा बजावली.

​एकूण ३३ वर्षांहून अधिक अध्यापनाचा अनुभव त्यांच्या गाठीशी आहे. या काळात त्यांनी हजारो विद्यार्थ्यांना केवळ चित्रकला शिकवली नाही, तर त्यांना सौंदर्यदृष्टी दिली. त्यांचे अनेक विद्यार्थी आज देश-विदेशात कला, आर्किटेक्चर आणि डिझाइनच्या क्षेत्रात उच्च पदावर कार्यरत आहेत. एका शिक्षकाचे यश हे त्याच्या विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीत असते, आणि त्या अर्थाने सदाशिव सर खऱ्या अर्थाने श्रीमंत आहेत.

​==वारली चित्रकला आणि 'मास्टर जी'==

​ठाणे जिल्हा आणि वारली चित्रकला हे एक अतूट समीकरण आहे. सदाशिव कुलकर्णी यांनी या लोककलेचा केवळ अभ्यासच केला नाही, तर ती आत्मसात करून तिचा प्रसारही केला. वारली चित्रकला समुदायात त्यांना आदराने 'मास्टर जी' म्हटले जाते.

​आदिवासी कलेचा साधेपणा आणि आधुनिक कलेचे तंत्र यांचा सुरेख संगम त्यांच्या मार्गदर्शनातून दिसून येतो. इंटरनॅशनल इंडियन फोक आर्ट गॅलरीसारख्या जागतिक व्यासपीठावर त्यांच्या कार्याची दखल घेतली गेली आहे. स्थानिक लोककलेला जागतिक दर्जा मिळवून देण्यात त्यांचा वाटा मोलाचा आहे.

बहुआयामी कलाकार: चित्र, शिल्प आणि डिझाइन

​सदाशिव कुलकर्णी हे केवळ कॅनव्हासपुरते मर्यादित राहिले नाहीत. त्यांची कला विविध माध्यमांतून व्यक्त झाली आहे: ​चित्रकला व शिल्पकला: वास्तववादी चित्रांपासून ते अमूर्त शैलीपर्यंत आणि मातीच्या गोळ्याला आकार देणाऱ्या शिल्पकलेपर्यंत त्यांचा सहज वावर आहे.

​मुखपृष्ठ डिझाइन (Book Cover Design): साहित आणि कला यांचा जवळचा संबंध आहे. कुलकर्णी यांनी अनेक पुस्तकांसाठी मुखपृष्ठे डिझाइन केली आहेत. पुस्तकाच्या गाभ्याला अनुरूप असे त्यांचे मुखपृष्ठ, वाचकाला पुस्तकाकडे आकर्षित करते.

​कलास्पर्श (Kalasparsh): 'कलास्पर्श' या त्यांच्या उपक्रमाद्वारे ते कला प्रसाराचे कार्य अविरत करत आहेत. सोशल मीडियावर आणि प्रत्यक्ष प्रदर्शनांतून ते रसिकांशी संवाद साधतात.

File:Screenshot 20251203 102006 ChatGPT.jpg

ठाण्यासाठी कला-योगदान

​ठाणे शहराच्या सौंदर्यीकरणात आणि सांस्कृतिक जडणघडणीत त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे.

​कला साक्षरता: ठाण्यातील अनेक पिढ्या त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली तयार झाल्या आहेत. यामुळे शहरात एक 'कला साक्षर' (Art Literate) समाज निर्माण होण्यास मदत झाली आहे.

​स्थानिक प्रकल्प: त्यांनी अनेक प्रतिष्ठित प्रकल्पांवर काम केले आहे, ज्याचा थेट फायदा ठाण्याच्या दृश्य सौंदर्याला झाला आहे.

​वारली कलेचे जतन: ठाणे जिल्ह्याचे वैभव असलेली वारली कला शहरी भागात रुजवण्यात आणि तिला सन्मान मिळवून देण्यात त्यांनी पुढाकार घेतला.

​सदाशिव कुलकर्णी यांचे कार्य हे एका शांत, संयमी पण प्रभावी कलाकाराचे उत्तम उदाहरण आहे. जे.जे. स्कूलचे संस्कार, सिंघानिया स्कूलसारख्या संस्थेतील शिस्तबद्ध कारकीर्द आणि वारली कलेशी असलेली नाळ, यामुळे त्यांचे व्यक्तिमत्त्व बहुआयामी झाले आहे.

​त्यांची कला केवळ भिंतीवर टांगलेल्या चित्रापुरती मर्यादित नसून, ती त्यांच्या विद्यार्थ्यांच्या मनात आणि ठाण्याच्या सांस्कृतिक वातावरणात जिवंत आहे. कलेच्या माध्यमातून समाज जोडण्याचे आणि सौंदर्य वाढवण्याचे त्यांचे स्वप्न आजही त्यांच्या कार्यातून अविरत सुरू आहे.

ठाणे शहराने कला क्षेत्राला योग्य न्याय दिला आहे का? दिला असल्यास ठाण्यातील एम्पी थिएटर का पडून आहेत? कलादालने बंद का आहेत? तुमचे मत याच ठिकाणी व्यक्त करा.

वरील लेखात भर घालण्यासाठी (किंवा संपादन करण्यासाठी) इथे क्लिक करा / Click here to Edit (or add) the content in this article