हिमालयाची सावली

हिमालयाची सावली

File:Screenshot 20251023 073502 Google.jpg

हे नाटक म्हणजे प्रो. धोंडो केशव कर्वे (नानासाहेब) या ज्येष्ठ, संवेदनशील समाजसुधारकाने पाहिलेल्या एका विराट स्वप्नाची आणि त्यांच्या पत्नी बाया कर्वे (बयो) यांनी त्यासाठी केलेल्या अलौकिक त्यागाची कहाणी आहे.

१. ध्येयाची सुरुवात: वैधव्य आणि विद्रोह

नाटकाची सुरुवात एकोणिसाव्या शतकाच्या अखेरीस होते, जेव्हा समाजात बालविवाह, सक्तीचे वैधव्य आणि अस्पृश्यता यांसारख्या रूढी अत्यंत क्रूर होत्या.

तरुण प्राध्यापक नानासाहेब कर्वे यांनी समाजसुधारणेसाठी आपले जीवन समर्पित करण्याचा निश्चय केला. या ध्येयाच्या पहिल्या टप्प्यात, त्यांनी विधवा असलेल्या बयो यांच्याशी विवाह करण्याचा धाडसी निर्णय घेतला.

घटनेची पेरणी: या आंतरजातीय विवाहास समाजातून आणि अगदी घरातूनही तीव्र विरोध होतो. नानासाहेबांना वाळीत टाकले जाते. परंतु, बयो अत्यंत शांतपणे आणि कणखरपणे नानासाहेबांच्या ध्येयालाच आपले ध्येय मानते. ती कोणत्याही टीकेला भीक न घालता, नानासाहेबांसाठी घराचा त्याग करण्यास तयार होते.

२. ध्येयसिद्धि: महिला विद्यापीठाचे स्वप्न

नानासाहेबांचे सर्वात महत्त्वाचे ध्येय हे स्त्री शिक्षण आणि विधवांना सन्मानाचे जीवन देणे हे असते. ते विधवा-पुनर्विवाह आणि महिला आश्रमाची स्थापना करतात, पण त्यांचे खरे स्वप्न हे महिलांसाठी एक स्वतंत्र विद्यापीठ (आजचे एस.एन.डी.टी. विद्यापीठ) उभे करणे हे असते.

उत्कट घटना (संघर्ष): विद्यापीठाची कल्पना समाजाने आणि तत्कालीन सत्ताधाऱ्यांनीही हिणवली. या कार्यासाठी प्रचंड निधीची आवश्यकता असते. एकदा निधी गोळा करण्यासाठी नानासाहेब बाहेरगावी गेलेले असताना, आश्रमातील एका विधवेला वाईट वागणूक मिळाल्याचे बयोला कळते.

त्याच वेळी, नानासाहेबांना निधीची नितांत गरज असल्याचे तिला समजते. कोणतीही तक्रार न करता आणि नानासाहेबांना कळू न देता, बयो आपल्या गळ्यातील सर्वात प्रिय असलेले मंगळसूत्र विकून तो पैसा विद्यापीठाच्या बांधणीसाठी पाठवते.

तिचा हा त्याग केवळ आर्थिक नसून, एका स्त्रीने आपल्या 'स्त्रीधना'चा त्याग करून पतीच्या ध्येयासाठी दिलेले सर्वस्व असते, जो तिच्या स्वार्थत्यागाची महती सांगतो.

३. हिमालयाची सावली

नाटकाच्या अंतिम टप्प्यात, नानासाहेबांचे ध्येय पूर्ण होते आणि महिला विद्यापीठाची स्थापना होते. परंतु, एवढा मोठा त्याग आणि संघर्ष केल्यानंतर नानासाहेब काहीसे थकलेले आणि निराश झालेले असतात.

त्यांना वाटते की, समाजासाठी त्यांनी एवढ्या खस्ता खाल्ल्या, पण त्यांना कुटुंबाला आणि पत्नीला पुरेसा वेळ देता आला नाही.

अंतिम संदेश: या भावनिक क्षणी, बयो त्यांना धीर देते. ती नानासाहेबांना त्यांच्या ध्येयाच्या उंचीची जाणीव करून देते.

ती म्हणते, "तुम्ही हिमालयाच्या शिखरासारखे अढळ आहात, आणि मी तुमची सावली आहे. जगाला तुमची उंची दिसते, पण त्या उंचीला स्थिर ठेवणारा आधार म्हणजे ही सावली असते."

File:Screenshot 20251023 073719 Google.jpg

बयोने स्वतःच्या इच्छा-आकांक्षा बाजूला सारून, नानासाहेबांच्या अमूल्य योगदानासाठी आयुष्यभर त्याग केला.

हे नाटक समाजाला सांगते की, महर्षी कर्वे यांच्यासारख्या ज्येष्ठ संवेदनशील समाज सुधारकांनी जो मोठा बदल घडवला, त्यामागे त्यांच्या पत्नीचा 'हिमालयाची सावली' बनून केलेला स्वार्थत्याग दडलेला आहे.

नाटकाविषयी ठळक माहिती

नाटकाचे नाव: हिमालयाची सावली

नाटकाचा विषय: समाजसुधारक आणि त्यांच्या पत्नीचा त्याग, विधवा विवाहास प्रोत्साहन, स्त्री शिक्षण आणि सामाजिक रूढींशी संघर्ष.

आधारित: जीवनकार्य महर्षी धोंडो केशव कर्वे आणि त्यांच्या पत्नी बाया कर्वे यांचे समाजसुधारणेचे कार्य

लेखक: प्रा. वसंत कानेटकर

प्रथम दिग्दर्शक: डॉ. श्रीराम लागू

प्रमुख भूमिका: नानासाहेब (महर्षी कर्वे): डॉ. श्रीराम लागू, त्यानंतर शरद पोंक्षे बयो (बाया कर्वे): मेधा मांजरेकर, त्यानंतर शृजा प्रभुदेसाई

वरील लेखात भर घालण्यासाठी (किंवा संपादन करण्यासाठी) इथे क्लिक करा / Click here to Edit (or add) the content in this article