मी गावदेवी मैदान बोलतोय: ठाण्याच्या इतिहासाचा साक्षीदार
मी गावदेवी मैदान बोलतोय: ठाण्याच्या इतिहासाचा साक्षीदार
नमस्कार ठाणेकर,
ओळखलंत ना मला? मी तुमच्या हक्काचं, तुमच्या बालपणीच्या आठवणींचं आणि ठाण्याच्या राजकीय, सांस्कृतिक इतिहासाचा साक्षीदार असलेलं... 'गावदेवी मैदान'.
आज मी तुमच्याशी मनमोकळं बोलणार आहे. रोज माझ्या छातीवर हजारो पावलं पडतात, पण त्या पावलांच्या गर्दीत माझा दबलेला आवाज कोणाला ऐकू येत नाही. आज मला केवळ माझं दुःख सांगायचं नाही, तर माझा गौरवशाली आणि पुरातन इतिहासही तुम्हाला आठवून द्यायचा आहे.
माझा पुरातन वारसा आणि ऐतिहासिक महत्त्व: माझं नाव ज्या 'गावदेवी'वरून पडलं, त्या गावदेवी मातेचा आणि माझा संबंध अतूट आहे. ठाणे शहर हे फार प्राचीन, शिलाहारांची राजधानी असलेलं 'श्रीस्थानक'. या शहराची रक्षणकर्ती म्हणजे गावदेवी माता. सुमारे ११० वर्षांपूर्वी, १९१६ च्या सुमारास, जेव्हा रेल्वेचा विस्तार होत होता, तेव्हा फलाट क्रमांक ६ जवळील देवीचं मंदिर माझ्या शेजारी, नौपाडा भागात स्थलांतरित झालं. तेव्हापासून मी या शहराचा 'गावदेवी मैदान' म्हणून ओळखला जाऊ लागलो.
मी केवळ मातीचा तुकडा नाही, तर मी स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार आहे.
ब्रिटीश काळ: १९२३ च्या सुमारास ब्रिटीश काळात मला अधिकृतपणे 'क्रीडांगण' (Playground) म्हणून मान्यता मिळाली. तेव्हापासून मी ठाणेकरांच्या आरोग्याचा आणि खेळाचा सोबती आहे.
स्वातंत्र्यलढा आणि संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ: पारतंत्र्याच्या काळात अनेक गुप्त बैठका, वंदे मातरमचा जयघोष आणि स्वातंत्र्याची स्वप्ने माझ्या छातीवर रंगली आहेत. संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीत आचार्य अत्रे, सेनापती बापट यांसारख्या दिग्गजांच्या तोफखाना सभा माझ्याच कुशीत पार पडल्या. ठाण्याच्या राजकीय जडणघडणीचा मी मुक साक्षीदार आहे.
माझ्या अंगावर केवळ क्रिकेटचे सामनेच रंगले नाहीत, तर नवरात्रीचे गरबा, आनंद मेळे आणि ठाण्याला सांस्कृतिक ओळख देणारे अनेक उत्सव मी साजरे केले आहेत. मी ठाण्याचा श्वास होतो, एक हक्काचं व्यासपीठ होतो.
तो 'स्मार्ट' निर्णय आणि माझा कायापालट
काही वर्षांपूर्वी शहरात 'विकासाचे' वारे वाहू लागले. ठाणे स्टेशन परिसरात वाहनांची प्रचंड गर्दी आणि पार्किंगची समस्या होती. पण, या समस्येवर उपाय म्हणून प्रशासनाची नजर माझ्यावर - एका ऐतिहासिक वारशावर पडली.
निर्णय झाला; "मैदानाच्या पोटाचा भाग कापून तिथे भूमिगत (Underground) पार्किंग बनवायचे आणि वरच्या बाजूला मैदान पूर्ववत करायचे."
हा निर्णय झाला आणि माझ्या अस्तित्वाची लढाई सुरू झाली. अनेक जुन्या जाणत्या ठाणेकरांनी, इतिहासप्रेमींनी विरोध केला. "मैदानाचा नैसर्गिक आत्मा हरवेल," असे त्यांनी तळमळीने सांगितले. पण विकासाच्या बुलडोझरसमोर हा विरोध टिकला नाही. माझ्या पोटात खोल खड्डे खणले गेले, माझी नैसर्गिक माती काढून तिथे हजारो टन सिमेंट ओतलं गेलं. मी मुकाट्याने हे सहन केलं, कारण मला सांगितलं गेलं होतं की हे शहराच्या भल्यासाठी आहे.
आजची स्थिती: वरून चकचकीत, आतून गुदमरलेला.. आज प्रकल्प पूर्ण झाला आहे. वरून पाहिलंत तर मी पुन्हा 'मैदान' म्हणून उभा आहे. पण जुन्या ठाणेकरांना विचारा, "हे तेच गावदेवी मैदान आहे का?"
हरवलेला 'नैसर्गिक' स्पर्श: पूर्वी माझ्या अंगावर नैसर्गिक माती होती, पाऊस पडला की मी तो पाणी शोषून घ्यायचो आणि जमिनीची तहान भागवायचो. आता? आता खाली पार्किंगचं सिमेंटचं छत आहे आणि त्यावर केवळ मातीचा एक थर. माझा आणि धरणी मातेचा संपर्क तुटला आहे. मी आता एक नैसर्गिक मैदान नसून, एका इमारतीच्या गच्चीवर (Terrace) असलेलं कृत्रिम मैदान झालो आहे.
पार्किंगचा प्रश्न सुटला का?: ज्यासाठी माझा बळी दिला गेला, तो प्रश्न सुटला का?
वास्तव: आज माझ्या पोटात गाड्या पार्क होतात, पण आजही गोखले रोडवर आणि स्टेशन परिसरात वाहतूक कोंडी (Traffic Jam) तशीच आहे.
कोंडीचे नवीन केंद्र: पार्किंगच्या प्रवेशद्वारापाशी होणारी गर्दी, अरुंद रस्ते आणि गाड्यांची ये-जा यामुळे या परिसरात नवीन समस्या उभ्या राहिल्या आहेत.
मानसिकता: आजही अनेक लोक पैसे देऊन पार्किंगमध्ये जाण्यापेक्षा रस्त्यावर गाडी लावणं पसंत करतात.
माझा शेवटचा सवाल
ठाणेकर हो, मी आता आधुनिक झालोय, 'हायटेक' झालोय. माझ्या कोपऱ्यात आता सिमेंटचे व्हेंट्स (Vents) दिसतात, भिंती दिसतात. पण यात ती जुनी मजा उरली नाही.
शहराला पार्किंग हवं होतं. पण त्यासाठी शहराच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक हृदयावर घाव घालणं कितपत योग्य होतं? आज माझ्याकडे पाहून तुम्हाला 'विकास' दिसतो, पण मला मात्र माझा हरवलेला इतिहास, ती स्वातंत्र्यलढ्यातील भाषणं आणि मातीत खेळणाऱ्या मुलांचा तो निखळ आनंद आठवतो जो आता सिमेंटच्या स्लॅबवर खेळला जातोय.
पुढच्या पिढीसाठी तरी विचार करा - गाड्या उभ्या करण्यासाठी आपण मुलांच्या खेळण्याची आणि शहराच्या श्वास घेण्याची जागा तर संपवत नाही ना?
तुमचाच,
एक ऐतिहासिक, पण आता 'काँक्रीट' झालेलं, गावदेवी मैदान.