अत्तराचा गंध आणि 'आई'च्या मृत्यूचे रहस्य: एका जेष्ठ मायेचा त्याग

हिमाचल प्रदेशातील 'शांतीधाम' आश्रमात नेहमीप्रमाणे शांतता होती.

एका कोपऱ्यात, पंचाऐंशी वर्षांच्या माई (त्यांचे खरे नाव मालती), अर्ध-भ्रमिष्ट अवस्थेत बसलेल्या होत्या.

त्यांच्या मनगटावर मोगऱ्याच्या अत्तराचा एक मंद सुगंध रेंगाळत होता – त्यांच्या भूतकाळाचा एकमेव धागा.

सोळा वर्षांपूर्वी, त्या दरड कोसळण्याच्या दुर्घटनेत बेपत्ता झाल्या होत्या आणि त्यांचा मुलगा समीर याने 'मृत्यू प्रमाणपत्र' मिळवून नोकरी व मोठे आर्थिक लाभ घेतले होते.

काही दिवसांपूर्वीच समीरला आश्रमातून संपर्क साधण्यात आला आणि तो लगेच आला.

घडून गेलेली घटना:

समोर आईला जिवंत पाहून समीर हादरला. पण नोकरी गमावण्याच्या भीतीमुळे त्याने एक कठोर निर्णय घेतला.

जेव्हा मालती माईंनी त्याला ओळखले, तेव्हा समीरने डोळ्यांत पाणी आणत मुद्दामहून 'ही माझी आई नाही' असे सांगत त्यांना ओळखण्यास नकार दिला.

"माझी आई तर १६ वर्षांपूर्वी गेली!" असे त्याने थंड स्वरात सांगितले आणि तो पत्नीसह त्वरित निघून गेला.

ज्या मुलाला तिने जीवदान दिले, तोच मुलगा स्वार्थासाठी तिला नाकारतोय, हा आघात मालती माईंना सहन झाला नाही.

त्या पूर्णपणे भ्रमिष्ट झाल्या नाहीत, पण या धक्क्यामुळे त्या बोलणे, व्यवस्थित जेवणे विसरल्या. त्या एका कोपऱ्यात बसून सतत स्वतःशीच काहीतरी पुटपुटत असत.

प्रवीणचे आगमन आणि गुपित उलगडणे:

या घटनेनंतर काही दिवसांनी, प्रवीण देशमुख (एक निष्ठावान सामाजिक कार्यकर्ता) आश्रमात वस्तू आणि मदत घेऊन आला.

प्रवीण प्रत्येक वृद्धाशी आदराने बोलत असताना, मालती माईंच्या जवळ येताच त्याला मोगऱ्याच्या अत्तराचा तो खास सुगंध आला. हा गंध त्याला त्याच्या दिवंगत आजीची तीव्र आठवण करून देणारा होता.

प्रवीणच्या मुलाला नेहमी आजीची उणीव जाणवत असे.

प्रवीणने माईंशी बोलण्याचा प्रयत्न केला. काही दिवसांच्या भेटीनंतर, माईंचा प्रवीणवर विश्वास बसला.

एके दिवशी, एकांत मिळाल्यावर माईंनी अर्धवट शुद्धीत, तुटक आवाजात प्रवीणला आपले हृदयद्रावक गुपित सांगितले.

"बाळा, तो... तो समीर... माझा मुलगा आहे... त्याने... त्याने मुद्दाम ओळखले नाही... त्याच्या नोकरीसाठी... मी गप्प बसले..."

माईंच्या तुटक शब्दांमधून आणि डोळ्यांतील अश्रूंमधून एका आईचा महान त्याग प्रवीणच्या लक्षात आला.

ज्या मुलासाठी तिने आपले आयुष्य खर्ची घातले, त्याच मुलाच्या स्वार्थासाठी तिने स्वतःच्या जगण्याची ओळखही नाकारली होती.

सामाजिक कार्यकर्त्याने स्वीकारलेले नाते:

प्रवीणला समीरच्या स्वार्थीपणाचा आणि माईंच्या त्यागाचा अर्थ कळाला. तो निःशब्द झाला, पण त्याच वेळी त्याने एक मोठा निर्णय घेतला.

प्रवीण माईंजवळ गुडघे टेकून बसला.

"माई," तो म्हणाला, "तुमच्या अत्तराच्या वासाने मला माझी आजी आठवते. ज्या मुलाने तुम्हाला नाकारले, त्या स्वार्थाच्या जगात मला तुमच्या रूपात आई मिळाली आहे. मी तुम्हाला माझ्या घरी घेऊन जात आहे. माझ्या मुलाला त्याची लाडकी आजी मिळाली आहे."

प्रवीणने आश्रमातील सर्व कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण केल्या.

समीरला न बोलावता किंवा त्याच्यासाठी न थांबता, प्रवीण माईंना घेऊन आपल्या घरी गेला.

घरात माईंचे आगमन होताच, प्रवीणच्या लहानग्या मुलाने त्यांना मिठी मारली.

मालती माईंच्या जीवनात, स्वार्थी मुलाच्या नकाराने आलेला अंधार, जेष्ठ मायेच्या गंधाने आणि एका अनोळखी सामाजिक कार्यकर्त्याने दिलेल्या माणुसकीच्या आधाराने पूर्णपणे दूर झाला.

आश्रमातील प्रवासाचा शेवट कुटुंबाच्या उबदार मिठीत, एका नवीन, निःस्वार्थ नात्यात झाला.

(ही कथा एका सत्य घटनेवर आधारित आहे. नावे अर्थातच बदललेली आहेत.)