चित्रपट बागबान: ज्येष्ठ नागरिकांच्या भावनांचे व संघर्षाचे नाट्य

'बागबान' चित्रपट: भारतीय कुटुंबातील ज्येष्ठ नागरिकांच्या भावनांचे आणि संघर्षाचे नाट्य

चित्रपट 'बागबान' (२००३) बद्दल माहिती खालीलप्रमाणे:

दिग्दर्शक रवी चोप्रा, निर्माते बी. आर. चोप्रा, मुख्य कलाकार अमिताभ बच्चन (राज मल्होत्रा), हेमा मालिनी (पूजा मल्होत्रा). प्रदर्शन वर्ष २००३.

चित्रपटाची कथा

बागबान (Baghban) चा अर्थ माळी (Gardener), जी व्यक्ती बागेतील झाडे-वेलींची काळजी घेते, त्यांना पाणी देते, रोपे लावते आणि त्यांची निगा राखते, तिला बागबान किंवा माळी म्हणतात.

या ठिकाणी दुसरा अर्थ होतो देखरेख करणारा (Caretaker/Keeper of the Garden)

चित्रपटाच्या संदर्भात 'बागबान' 'बागबान' (Baghban) शब्दाचा अर्थ रूपकात्मक पद्धतीने (Metaphorically) वापरला आहे. राज (अमिताभ बच्चन) आणि पूजा (हेमा मालिनी) हे पालक म्हणजे 'बागबान' आहेत. त्यांची मुले म्हणजे 'बागे' मध्ये लावलेली 'झाडे' आहेत. ज्याप्रमाणे एक माळी (बागबान) आपल्या बागेची (झाडांची) आयुष्यभर निगा राखतो, त्याचप्रमाणे राज आणि पूजा यांनी आपले आयुष्य मुलांना वाढवण्यात आणि त्यांचे भविष्य घडवण्यात खर्च केले. चित्रपटात या 'बागबाना'लाच म्हातारपणी त्याच्या 'बागेतून' (मुलांकडून) दुर्लक्ष आणि अपमान कसा मिळतो, हे दाखवले आहे.

‘बागबान’ हा चित्रपट राज (अमिताभ बच्चन) आणि पूजा (हेमा मालिनी) मल्होत्रा या एका आदर्श आणि प्रेमळ वृद्ध जोडप्याच्या जीवनावर आधारित आहे. राज एका बँकेत व्यवस्थापक म्हणून काम करत असतो आणि पूजा एक समर्पित गृहिणी असते. या दोघांनी आपले संपूर्ण आयुष्य त्यांची चार मुले - अजय, संजय, रोहित आणि करण - यांना वाढवण्यात, त्यांचे शिक्षण आणि गरजा पूर्ण करण्यात घालवले आहे. राज आणि पूजा यांना आलोक नावाचा एक दत्तक मुलगा देखील आहे, ज्याला त्यांनी अनाथ असताना मदत केली आणि तो आता यशस्वी व्यावसायिक झाला आहे. आलोक त्यांचे देवाप्रमाणे आदर करतो, पण त्याचे पालकत्व राज आणि पूजा यांच्याकडे नाही.

मुलांचा आई वडिलांची सेवा वाटून आपापसात वाटून घेण्याचा अपमानजनक निर्णय:

राज आपल्या नोकरीतून निवृत्त झाल्यावर, त्यांची संपूर्ण बचत मुलांच्या गरजांवर खर्च झालेली असते. त्यांच्याकडे स्वतःचे घरही विकून झालेले असते. आता म्हातारपणी सोबत राहण्यासाठी आणि देखभालीसाठी ते आपल्या चार मुलांना भेटतात. मुले तत्त्वतः त्यांची जबाबदारी स्वीकारायला तयार होतात, पण त्यांपैकी कोणालाही आई-वडिलांना एकत्र ठेवायचे नसते.

शेवटी, ते एक अत्यंत हृदयद्रावक आणि अपमानजनक निर्णय घेतात. आई (पूजा) आणि वडील (राज) यांनी पुढील सहा महिने वेगवेगळ्या मुलांकडे राहायचे. त्यानंतर, पुढचे सहा महिने त्यांनी उर्वरित दोन मुलांकडे राहायचे, म्हणजेच दोघेही वेगवेगळे राहणार. राज आणि पूजा, आपल्या मुलांच्या सुखासाठी, जड अंतःकरणाने आणि नको असतानाही वेगळे राहण्याचा हा अपमान सहन करतात.

मुलांकडून होणारा त्रास आणि दुर्लक्ष:

राज (वडील) मोठा मुलगा अजयकडे राहण्यासाठी जातात, तर पूजा (आई) दुसऱ्या मुलगा संजयकडे राहण्यासाठी जाते. अजय आणि त्याची पत्नी राज यांच्यासोबत वाईट वागतात. ते त्यांना त्यांच्या घरात ओझे मानतात. त्यांना व्यवस्थित खाऊ-पिऊ देत नाहीत आणि घरातही एका कोपऱ्यात ठेवतात. राज यांना फक्त त्यांचा नातू राहुल (संजयचा मुलगा, जो पहिल्या ६ महिन्यांसाठी अजयकडे राहतो) हाच प्रेम आणि आदर देतो. राज यांना राहुलच्या माध्यमातून दिलासा मिळतो.

पूजा ज्या मुलाकडे राहते, तिथेही तिची सून आणि मुलगा तिला महत्त्व देत नाहीत. साधे बोलणे किंवा विचारपूस करणेही त्यांना जड वाटते, सहा महिन्यांनी, जेव्हा राज तिसऱ्या मुलाकडे (रोहित) आणि पूजा चौथ्या मुलाकडे (करण) राहण्यासाठी जातात, तेव्हाही परिस्थिती बदलत नाही. मुलांना फक्त आपले भौतिक जीवन आणि करिअर महत्त्वाचे वाटते. ते आपल्या पालकांकडे प्रेमळ दृष्टिकोन ठेवू शकत नाहीत. राज आणि पूजा, दोघेही एकमेकांना भेटण्यासाठी तळमळतात, पत्रे लिहितात आणि फोनवर एकमेकांना आधार देतात.

राज यांचे यश आणि मुलांचे प्रायश्चित:

या दुःखाच्या काळात, राज मल्होत्रा त्यांना मिळालेल्या पत्रांवर आधारित एक कादंबरी (Novel) लिहायला सुरुवात करतात. या पुस्तकात ते वृद्धापकाळात पालकांचे होणारे हाल आणि मुलांकडून होणारे दुर्लक्ष याचे वर्णन करतात. त्यांचा दत्तक मुलगा आलोक, जो अमेरिकेत असतो, तो त्यांना नेहमी आर्थिक आणि भावनिक आधार देतो. तो राज यांना पुस्तक प्रकाशित करण्यास मदत करतो. राज यांचे हे पुस्तक प्रकाशित होताच, ते खूप लोकप्रिय होते आणि राज रातोरात एक यशस्वी लेखक म्हणून प्रसिद्ध होतात. राज आता खूप श्रीमंत झालेले असतात. त्यांच्या यशाची आणि संपत्तीची बातमी ऐकून त्यांच्या चौघेही मुलांमध्ये खळबळ माजते.

त्यांचे स्वार्थी पुत्र आणि सुना त्यांच्याकडे परत येतात, त्यांचा आदर करू लागतात आणि त्यांना आपल्यासोबत कायमस्वरूपी राहण्याची विनंती करतात. राज आणि पूजा आपल्या मुलांचे हे ढोंगी प्रेम स्वीकारत नाहीत. राज एका मोठ्या समारंभात, जिथे त्यांची चारही मुले उपस्थित असतात, तिथे आपल्या पुस्तकाचे प्रकाशन करतात. ते जाहीरपणे त्यांच्या मुलांनी केलेल्या गैरव्यवहाराबद्दल बोलतात आणि सांगतात की त्यांनी आपल्या मुलांवर सर्वकाही खर्च केले, पण त्याऐवजी त्यांना मिळालेले अपमान आणि दुर्लक्ष हेच त्यांचे नशीब होते.

शेवटी, राज आणि पूजा त्यांच्या स्वार्थी मुलांना सोडून, त्यांचे दत्तक पुत्र आलोक आणि त्याची पत्नी अर्पिता यांच्यासोबत आनंदी जीवन जगण्याचा निर्णय घेतात. आलोक आणि अर्पिताच त्यांचे खरे आधारस्तंभ ठरतात.

या चित्रपटातून आई-वडिलांचे मुलांवरील निःस्वार्थ प्रेम आणि त्याच वेळी मुलांनी म्हातारपणी आई-वडिलांना दिलेले दु:ख यांचे चित्रण केले आहे.