ज्ञानदीपाची अखंड ज्योत: जोशी-बेडेकर महाविद्यालय, ठाण्याची शैक्षणिक व सामाजिक प्रेरणा
ज्ञानदीपाची अखंड ज्योत: जोशी-बेडेकर महाविद्यालय, ठाण्याची शैक्षणिक व सामाजिक प्रेरणा
महाराष्ट्राच्या शैक्षणिक नकाशावर, विशेषतः ठाणे शहरात उच्च शिक्षणाचा भक्कम पाया रचणाऱ्या संस्थांमध्ये विद्या प्रसारक मंडळ (VPM) च्या के.जी. जोशी कला आणि एन.जी. बेडेकर वाणिज्य महाविद्यालयाचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. केवळ पुस्तकी ज्ञानाचे केंद्र न राहता, या संस्थेने गेली पाच दशके पिढ्यानपिढ्या ‘ज्ञानदीपाची’ (Jnanadweep) अखंड ज्योत तेवत ठेवली आहे.
मूळ प्रेरणा: डॉ. वा. ना. बेडेकर आणि VPM ची दूरदृष्टी
[edit]या संस्थेच्या मुळाशी आहे डॉ. वा. ना. बेडेकर (Dr. V. N. Bedekar) यांची निःस्वार्थ सेवावृत्ती आणि दूरदृष्टी. १९३५ मध्ये स्थापन झालेल्या विद्या प्रसारक मंडळाचे (VPM) ते आधारस्तंभ होते. वैद्यकीय व्यवसायात असूनही, त्यांना ठाणे परिसरातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणासाठी मुंबईला जावे लागू नये, यासाठी ठाण्यातच एक सक्षम शिक्षणसंस्था उभी करण्याची तीव्र इच्छा होती. याच प्रेरणेतून, १९६९ साली, हे महाविद्यालय ठाणे शहरातील पहिले उच्च शिक्षण केंद्र म्हणून सुरू झाले.
डॉ. बेडेकर यांचे योगदान केवळ इमारत उभी करण्यापुरते मर्यादित नव्हते, तर त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाचे आणि सामाजिक जबाबदारीचे बीज संस्थेत रोवले. त्यांची ‘माहितीचे ज्ञानात आणि ज्ञानाचे शहाणपणात रूपांतर’ (Information to Knowledge and Knowledge to Wisdom) करण्याची दृष्टी आज संस्थेचा 'ध्येय' बनली आहे.
ठाणे शहराचे शैक्षणिक आणि सामाजिक योगदान
[edit]जोशी-बेडेकर महाविद्यालयाने ठाणे शहराच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक जीवनात अमूल्य योगदान दिले आहे:
- उच्च शिक्षणाचा आरंभ: ठाण्यात उच्च शिक्षणाची सोय उपलब्ध करून देऊन, संस्थेने हजारो कुटुंबांना शहरात राहून शिक्षण पूर्ण करण्याची संधी दिली.
- मान्यता आणि गुणवत्ता: मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न असलेल्या या महाविद्यालयाला 'स्वायत्त' (Autonomous) दर्जा प्राप्त आहे. तसेच, NAAC कडून 'A' ग्रेड आणि २०११-१२ मध्ये मुंबई विद्यापीठाचा 'सर्वोत्कृष्ट महाविद्यालय पुरस्कार' मिळाला आहे, ज्यामुळे ठाण्याची शैक्षणिक प्रतिमा उंचावली.
- नागरिक घडवणारी प्रयोगशाळा: कला (Arts), वाणिज्य (Commerce) आणि व्यवस्थापन (Management) या प्रमुख विद्याशाखांमधून बाहेर पडलेले विद्यार्थी आज उद्योग, कला, प्रशासन आणि समाजकारण अशा विविध क्षेत्रांत ठाण्याचे प्रतिनिधित्व करत आहेत.
वर्तमान आणि भविष्यातील योगदान
[edit]आजच्या पिढीचे आणि प्रशासनाचे योगदान डॉ. बेडेकर यांच्या दूरदृष्टीला पुढे घेऊन जाणारे आहे:
- अभ्यासक्रमांची विविधता: महाविद्यालय पारंपरिक बी.ए. (B.A.) आणि बी.कॉम (B.Com.) सोबतच बी.एम.एस. (BMS), बी.एम.एम. (BMM), बी.ए.एफ. (BAF) आणि विविध व्यवसायभिमुख (Vocational) अभ्यासक्रम चालवते.
- संशोधन आणि कौशल्य विकास: प्राध्यापक आणि विद्यार्थी सातत्याने संशोधन प्रकल्पात सक्रिय असतात. विद्यार्थ्यांना वर्तमान औद्योगिक गरजांनुसार नवीन कौशल्ये आत्मसात करण्यासाठी मार्गदर्शन केले जाते.
- विशेष विद्यार्थी आणि प्राध्यापक: महाविद्यालयातील अनेक प्राध्यापक (Faculty) त्यांच्या विषयातील सखोल ज्ञानासाठी आणि प्रभावी अध्यापन शैलीसाठी ओळखले जातात. ते केवळ शिक्षक नसून, विद्यार्थ्यांचे मार्गदर्शक (Mentors) आहेत.
येथील विशेष विद्यार्थ्यांनी राष्ट्रीय स्तरावरील क्रीडा स्पर्धा (उदा. ‘गांधर्व’ क्रीडा महोत्सव), सांस्कृतिक कार्यक्रम ('क्रायसॅलिस' (Chrysalis) आणि 'नवरंग'), तसेच सामाजिक उपक्रमांमध्ये (NSS/NCC) उल्लेखनीय यश मिळवले आहे, ज्यामुळे संस्थेची मान अभिमानाने उंचावली आहे.
माजी विद्यार्थ्यांचा एक भक्कम गट (Alumni Network) असून, ते विद्यार्थ्यांना करिअर मार्गदर्शन करण्यासाठी सक्रियपणे सहभागी होतात. जोशी-बेडेकर महाविद्यालय हे केवळ एका इमारतीचे नाव नाही, तर ते ज्ञानाची, सेवेची आणि समर्पणवृत्तीची परंपरा आहे. ठाण्याची ही 'ज्ञानगंगा' यापुढेही विद्यार्थ्यांच्या जीवनात आणि शहराच्या प्रगतीत महत्त्वाची भूमिका बजावत राहील, यात शंका नाही.
ठाणे शहराचे वैचारिक केंद्र
[edit]जोशी-बेडेकर महाविद्यालय आता केवळ ठाणे-पश्चिमच्या 'ज्ञानदीप' संकुलापुरते मर्यादित राहिलेले नाही. ते एक वैचारिक केंद्र बनले आहे, जिथे सामाजिक, आर्थिक आणि कलात्मक विषयांवर गंभीर चर्चा होते. आधुनिक, स्वायत्त अभ्यासक्रम, उत्कृष्ट प्लेसमेंट रेकॉर्ड आणि एक मजबूत माजी विद्यार्थी 'नेटवर्क' यामुळे ही संस्था डॉ. बेडेकर यांच्या 'शहाणपणा'च्या संकल्पनेला मूर्त रूप देत आहे. हे महाविद्यालय ठाण्याच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक प्रगतीचा दीपस्तंभ आहे.