ठाणे पूर्वची हिरवी ओळख: हरीयाली तलाव
ठाणे पूर्वची हिरवी ओळख: हरीयाली तलाव
.jpg){kind=link}
ठाणे रेल्वे स्टेशनच्या पूर्वेकडील बाजूला, चेन्दणी कोळीवाडा या परिसरात शांतपणे विसावलेला 'हरीयाली तलाव' हे ठाणे शहराचे एक ऐतिहासिक आणि अत्यंत महत्त्वाचे ठिकाण आहे. नावाप्रमाणेच या तलावाचा अर्थ 'हिरवळ' असा आहे, कारण पावसाळ्याच्या दिवसात या तलावाचा तळ आणि परिसर हिरव्यागार वनस्पतींनी बहरून जातो. हा केवळ एक पाण्याचा साठा नाही, तर शहराच्या भूतकाळाची साक्ष देणारा एक जिवंत इतिहास आहे.
ऐतिहासिक वारसा आणि रेल्वेचा जन्म
[edit]हरीयाली तलाव किती जुना आहे, याची नेमकी माहिती नसली तरी तो अनेक शतकांपासून ठाण्याच्या भूमीवर उभा आहे. मात्र, १८५३ साली या तलावाने भारतीय इतिहासात एक अमूल्य योगदान दिले. भारत देशात जेव्हा पहिली रेल्वे धावली, तेव्हा मुंबईहून ठाण्याकडे निघालेल्या त्या पहिल्या वाफेच्या इंजिनाला याच हरीयाली तलावाने पाणी पुरवले होते. म्हणजेच, भारतीय रेल्वेच्या इतिहासाचा आणि या तलावाचा संबंध थेट जोडलेला आहे. हा तलाव एकेकाळी सुमारे पाच एकर इतक्या मोठ्या क्षेत्रात पसरलेला होता, पण ठाणे स्टेशनच्या विस्तारामुळे आणि काही अतिक्रमणांमुळे आज त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे अडीच एकरपर्यंत (२.५ एकर) कमी झाले आहे.
लोकांशी असलेले नाते आणि आधुनिक रूप
[edit]हरीयाली तलाव हे चेंदणी कोळीवाडा परिसरातील लोकांसाठी केवळ स्थळ नसून, त्यांच्या अस्मितेचा आणि अभिमानाचा विषय आहे. स्थानिक रहिवासी आजही या तलावाला आपले मानतात आणि त्यांच्या रोजच्या जीवनाचा तो अविभाज्य भाग आहे.
या तलावाला नैसर्गिक आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीनेही महत्त्व आहे. तलावात माशांच्या अनेक प्रजाती आढळतात आणि अनेक प्रकारचे पक्षीही इथे येत असल्याने हे शहरातील एक छोटेखानी पण महत्त्वाचे पर्यावरणीय ठिकाण बनले आहे.
केंद्र सरकारच्या 'अमृत २.०' मिशन अंतर्गत, या तलावाच्या सुशोभिकरणाचे काम नुकतेच पूर्ण झाले आहे. त्यामुळे आजूबाजूच्या परिसराचे रूप पालटले आहे. इथे आता नागरिकांसाठी जॉगिंग ट्रॅक, सुंदर बाग परिसर आणि संध्याकाळी मन मोहून टाकणारे म्युझिकल फाउंटन (संगीत कारंजे) अशा आधुनिक सुविधा उपलब्ध झाल्या आहेत. या सुशोभिकरणामुळे तलावाची सुंदरता वाढली असून तो स्थानिक लोकांसाठी विरंगुळ्याचे केंद्र बनला आहे.
जलस्रोतांचे आव्हान आणि संरक्षणाची गरज
[edit]इतका मोठा इतिहास आणि सुंदरता लाभलेल्या हरीयाली तलावाला आजही काही आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे. तलावाचा ऐतिहासिक आकार कमी होत चालला आहे, ही सर्वात मोठी चिंतेची बाब आहे. पाण्याची पातळी आणि तलावाची योग्य देखभाल याबद्दल स्थानिक रहिवासी वेळोवेळी चिंता व्यक्त करतात आणि तलावाचे संवर्धन करण्यासाठी अधिक ठोस प्रयत्न करण्याची मागणी करत आहेत.
केवळ सुशोभिकरण करून उपयोग नाही, तर या तलावाचा मूळ जलस्रोत आणि त्याचे आरोग्य टिकवून ठेवणे महत्त्वाचे आहे. या ऐतिहासिक ठिकाणाचे जतन करणे ही केवळ प्रशासनाचीच नव्हे, तर प्रत्येक ठाणेकराची जबाबदारी आहे.
वारशाचे एक अमूल्य प्रतीक
[edit]हरीयाली तलाव हे ठाणे शहराच्या वारशाचे एक अमूल्य प्रतीक आहे. देशातील पहिल्या रेल्वेच्या प्रवासाशी जोडलेला हा तलाव, आजही अनेक पक्षी आणि माशांसाठी जीवनस्रोत आहे आणि स्थानिकांसाठी अभिमानाचे केंद्र आहे. या 'हरीयाली'ला नेहमी हिरवीगार ठेवण्यासाठी आणि या ऐतिहासिक ठेव्याचे रक्षण करण्यासाठी आपण सर्वांनी एकत्र येऊन प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.
या ऐतिहासिक ठेव्याचे रक्षण करण्यासाठी काय करावे यावर तुमचे मत अमूल्य आहे. ते याच ठिकाणी नोंदवा.
[edit]भारत मोरे एक गमतीदार आठवण सांगतात:
छान माहिती 👌👌👌👌
या तलावाच्या बाजूला माझी शाळा होती ( ठाणे महानगरपालिका शाळा क्र. २७ होती.) तसेच मी लहान असताना या तलावात पोहोलो आहे. पुर्वी चेंदणी कोळीवाडयातील आयाबाया (त्यात माझी आई सुद्धा कपडे धुण्यासाठी असायची) या तलावात कपडे धुण्यासाठी सुद्धा येत असत. आम्ही मित्र या तलावाच्या बाजूला असलेल्या विहिरीत तसेच तलावात पोहत असत.
मला आठवतेय एकदा तळ्याच्या बाजूला असलेल्या टेपरेकरीन देवी आहे. तेथे तळ्याचा दुसरा किनारा आहे. त्या ठिकाणी आम्ही मित्रमंडळी पोहायला गेलो होतो. त्यावेळी त्या ठिकाणी कोळीवाडयातील लक्षा मामा नावाचा आमच्या ओळखीचा माणूस तेथे आला आणि आमचे कपडे घेऊन गेला व आमच्या प्रत्येकाच्या घरी आमचे कपडे दिले. त्यावेळी आम्ही तेथून .... उघडे घरी गेलो होतो. तेंव्हा माझ्या आईने मला चांगलाच चोप दिला होता. अशी ही माझी या तळ्याशी जोडलेले नाते (आठवण )आहे.
(ही माहिती अंदाजे ४८ वर्षा पूर्वीची आहे.)