ॲड प्रमोद ढोकळे: ज्येष्ठांचा कायदेशीर मार्गदर्शक दीपस्तंभ
ॲड प्रमोद ढोकले: ज्येष्ठांचा कायदेशीर मार्गदर्शक दीपस्तंभ
. लेखक: अनिल शाळीग्राम, ठाणे
ॲड. प्रमोद ढोकले हे केवळ एक निवृत्त अधिकारी नाहीत, तर ते कायदा आणि सामाजिक न्यायाचे ज्वलंत प्रतीक आहेत. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) मध्ये नोकरी करत असतानाच त्यांनी समाजाच्या विविध स्तरांवर, विशेषतः तळागाळातील नागरिकांसाठी, कायद्याविषयी जनजागृती करण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य सुरू केले. आज निवृत्तीनंतरही, एका तरुणाला लाजवेल इतक्या उत्साहाने ते हे कार्य पुढे नेत आहेत.
नोकरीसोबतच कायद्याची मशाल
ॲड. ढोकले यांनी आपल्या RBI मधील नोकरीच्या काळात अनेक प्रतिथयश समाजाभिमुख विधीज्ञांना सोबत घेऊन यशवंतराव चव्हाण कायदेविषयक सहाय्य व सल्ला केंद्रात विधी साक्षरतेचे काम केले. महिला, ज्येष्ठ नागरिक, कष्टकरी आणि कर्मचारी वर्ग अशा विविध गटांसाठी त्यांनी काम केले. जिथे गरज असेल किंवा बोलावले जाईल, तिथे जाऊन त्यांनी कायद्यांची सोप्या भाषेत उकल केली, भारतीय संविधानाचे महत्त्व समजावले आणि लोकांचे हक्क कोणते आहेत, याविषयी सातत्याने जनजागृती केली. त्यांचे हे कार्य केवळ भाषणबाजीपुरते मर्यादित नव्हते, तर ते प्रत्यक्ष कृतीत उतरवणारे होते.
'माहितीच्या अधिकारा'ला आकार देणारे हात
ॲड. ढोकले यांच्या कार्याचा एक महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे भारतातील पहिला माहितीचा अधिकार (RTI) असलेला महाराष्ट्रातील कायद्याचा मसुदा तयार करताना त्यांनी दिलेले योगदान. ज्येष्ठ समाजसेवक अण्णा हजारे यांना त्यांनी या कायदा ड्राफ्टिंगमध्ये मोलाची मदत केली. यातूनच सामान्यांसाठी एक अत्यंत प्रभावी साधन उपलब्ध झाले.
सामाजिक न्यायासाठी लढणारे कायदेतज्ज्ञ
सामाजिक न्यायासाठी उभे राहण्याचा त्यांचा निर्धार RBI मधील एका घटनेतून स्पष्ट होतो. तेव्हा AID ग्रस्त कुटुंबातील सदस्यांना नोकरीत डावलले जात होते. ॲड. ढोकले यांनी त्यांच्या बाजूने यशस्वीपणे लढा दिला आणि केवळ नोकरी मिळवून दिली नाही, तर RBI कर्मचाऱ्यांमध्ये या विषयावर जनजागृती करून संवेदनशीलतेचा परिचय दिला. मुंबई डिस्ट्रिक्ट एड्स कंट्रोल सोसायटी च्या माध्यमातून त्यांनी एचआयव्हीग्रस्त माणसांचे मानवी अधिकार यावर अनेक आस्थापनातून जनजागृती केली आहे.
निवृत्तीनंतर कार्याला नवी दिशा
सेवानिवृत्तीनंतर ॲड. प्रमोद ढोकले यांनी आपल्या कार्याची व्याप्ती वाढवली आहे. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक आणि स्त्रिया यांच्या संविधानिक आणि कायदेशीर हक्कांवर ते सध्या कार्यरत आहेत. ज्येष्ठांना केवळ दयेला पात्र किंवा विकलांग न मानता, त्यांना सक्षम आणि मार्गदर्शक बनवण्यावर त्यांचा भर आहे.
'ज्येष्ठांचा पथदर्शक': लोकप्रिय पुस्तिका आणि ई-बुक
ज्येष्ठांना त्यांच्या हक्कांविषयी मार्गदर्शन करण्यासाठी ॲड. ढोकले यांनी यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठानने प्रकाशित केलेली 'ज्येष्ठांचा पथदर्शक' ही पुस्तिका तयार केली. ही पुस्तिका अतिशय सोप्या भाषेत असल्यामुळे ती खूप लोकप्रिय झाली आहे. तिची पहिली आवृत्ती संपून आता दुसरी आवृत्ती आणि त्याचबरोबर ई-बुक आवृत्ती देखील प्रकाशित झाली आहे.
'सोप्या भाषेत कायदा': यूट्युबवरील लोकप्रियता
केवळ पुस्तकांपुरतेच नाही, तर आधुनिक माध्यमांचा वापर करत त्यांनी आपले ज्ञान समाजापर्यंत पोहोचवले आहे. यूट्यूब वर त्यांची 'सोप्या भाषेत कायदा' ही कायदेविषयक भाषणांची सिरीज प्रचंड लोकप्रिय झाली आहे. लाखोंच्या संख्येने लोक त्यांची ही भाषणे ऐकतात आणि कायद्याचे ज्ञान मिळवतात.
ठाण्यातील ज्येष्ठांचे सक्रिय सल्लागार
ॲड. ढोकले हे महाराष्ट्रातील फेस्कॉम या शिखर ज्येष्ठ नागरिक संस्थेचे प्रमुख कायदा सल्लागार आहेत. यशवंतराव चव्हाण आरोग्य दिव्यांग व ज्येष्ठ नागरिक विभागाचे ते सल्लागार आहेत. ज्येष्ठ नागरिक संघ मध्यवर्ती समिती ठाणे या संघाचे ते विधी सल्लागार आहेत. या संघाशी ३५ शाखा संलग्न असून त्यांची सदस्य संख्या सुमारे वीस हजार आहे. येथे ते ज्येष्ठांना मोफत कायदेविषयक सल्ला देतात. आपल्या व्याख्यानातून आणि कार्यशाळातून ते कायदेविषयक मार्गदर्शनपर भाषण करतात. ज्येष्ठांना त्यांचे हक्क आणि कर्तव्ये समजावून सांगून, त्यांना स्वाभिमानाने जगण्याचे बळ देणे, हेच त्यांच्या कार्याचे सार आहे. ते खऱ्या अर्थाने ज्येष्ठांचे कायदेशीर मार्गदर्शक दीपस्तंभ आहेत.
